Przeciętnie realizowaliśmy 3-4 spektakle rocznie (ogółem kilkadziesiąt przedstawień, prezentowanych w kilkudziesięciu krajach świata). Nie wszystkie z nich jednak wchodziły do stałego repertuaru. Częśc z nich miała warsztatowy charakter i służyła jedynie doraźnemu sprawdzeniu technik aktorskich lub teorii scenicznych, czy też form kontaktu z widzem nad jakimi w owym czasie pracowaliśmy. Spektakle te "schodziły" z repertuaru po kilku, maksymalnie kilkunastu prezentacjach.

Praktyka współczesnego teatru mówi, ze często jedynym jego uprawomocnieniem jest istnienie budynków. Pochodzą one z innej epoki myślenia o teatrze, z myślenia o innym teatrze. Jeśli odejmiemy teatrowi budynek, czyli wszystko co infra-strukturyzuje teatr jako sztukę, to pozostanie człowiek (aktor). Pozbawiony tej infrastruktury, musi odnieść cały teatr do siebie, gdyż wtedy sztuka nie ma innego uprawomocnienia niż on sam. A dlaczego aktor jest tu mówiony nawiasem? Bo aktor to jest zawód, określenie w gruncie rzeczy techniczne. Tymczasem opisana sytuacja jest trudnym testem jaki wytrzymać może tylko artysta, czyli ktoś, kto w sztuce używa swojej kondycji psychofizycznej bardziej niż jakiejkolwiek infra-struktury materialnej czy technicznej. Zdarzyło się raz Teatrowi Mandala, że odebrano mu budynek, pozbawiono dziejącą się tam sztukę uprawomocnienia infra-strukturalnego. Teatr kontynuuje działalność poza nią, jako Stowarzyszenie Mandala mieszczące się w prywatnym mieszkaniu. Nie ma więc budynku - zostali artyści. Okazało się, że lepiej tę sytuację znoszą ci aktorzy, których doświadczenie teatralne zbliża się do doświadczenia performera. Teatr Mandala był właśnie teatrem performera, a to, co pozostało z niego w Stowarzyszeniu łączy się z dyscypliną performance. Performance, wywodzi się z terenu sztuk wizualnych, gdzie był krańcową formą sublimacji ego artysty. Dążenie to koresponduje z krańcowym otwarciem możliwości indywidualnej ekspresji aktorskiej w teatrze, powiedzmy umownie awangardowym, czyli po reformie lat siedemdziesiątych Petera Brooka, Eugenio Barby czy Jerzego Grotowskiego. Tak rozumiany teatr był w stanie zasymilować impulsy płynące od awangard sztuk wizualnych, zwłaszcza tych mówiących o pierwszeństwie artysty przed dziełem. Zrównanie sztuki i życia stało się w pewnym momencie hasłem wywoławczym artystów, niezależnie z jakiej sztuki czy awangardy pochodzących.Teatr bez infra-struktury jest trudny do realizacji. Walka o jej zastępstwo pochłania wiele czasu i energii należnych samemu spektaklowi. Tymczasem łączenie sztuki i życia musi się odbywać w równowadze obu czynników, życie nie powinno przerastać sztuki, a przy założeniu pierwszeństwa artysty nad dziełem, realizacja nie powinna przesłaniać somorealizacji. Mając na uwadze przestrzeganie subtelnej równowagi tych czynników, Stowarzyszenie Mandala, pozostając w bliskości teatru, organizuje, z udziałem zaproszonych gości, realizacje mniej i bardziej teatralne, oraz nie mieszczące się w tej formule. Formy tych prezentacji pochodzą z pogranicza teatru i sztuk wizualnych, są hybrydyczne, jeszcze nie nazwane i trudne do opisu powszechnie używanym słownictwem. Ich kształt jest splotem możliwości artystycznych otwartych przed artystami w wyniku wykonanych niegdyś posunięć awangardowych (oraz pozaartystycznych - jak bezdomność teatru). Można powiedzieć, że mieszanie języków, kolażowanie form, tworzenie konglomeratów znanych formuł, to nic nowego - postmodernizm. Jednak jego wolność pozostaje w dużej mierze teoretyczna i jest rzadko stosowana. Poza tym, realizacje związane z Mandalą nie mają cech eksperymentu, gdzie za pierwszeństwo płaci się niedojrzałością, przygodnością rozwiązań, chropowatością, których cyzelowanie jest tytułem do sławy innych. Przeciwnie, środki artystyczne są użyte z rozmysłem i dobrze rozważone. Dzieje się tak dlatego, że eksperyment, nowość, nie jest celem samym w sobie, ale służy budowie jakiegoś sensu, znaczenia.Pokaz jest także grą w sztukę z użyciem jej najbardziej aktualnych form i zagadnień teoretycznych. Następuje przepływ pomiędzy dyscyplinami, czyli przechodzenie bez przestrzegania ortodoksji od teatru do sztuk wizualnych, od performance do instalacji, od gry na żywo do mediów. Dzieje się tak dlatego, że już nie inwencja formalna decyduje o jakości pracy, ale zastosowanie tych form w konstrukcji sensu. Cały świat sztuki stoi do dyspozycji artysty, ale jako wolność odczytać może tę sytuację tylko ten, kto pozbędzie się przywiązania do akademickich podziałów.

Łukasz Guzek / Format